Doorbraak in de achtergevel: de stalen ligger

In een gemiddelde rijwoning uit de jaren zestig tot negentig rusten de verdiepingsvloer en vaak ook het dak op de voor- en achtergevel en op de woningscheidende wanden. Haal je een deel van de achtergevel weg, dan moet die last ergens anders heen. Een stalen ligger (een stalen balk, meestal een HEA-, HEB- of IPE-profiel) overspant de nieuwe opening en draagt de last naar de delen van de muur die blijven staan, of naar nieuwe kolommen.

Die delen moeten de last vervolgens ook kunnen hebben. De druk die over de hele gevel verdeeld was, komt nu geconcentreerd op twee opleggingen. Daarom rekent een constructeur niet alleen de balk, maar ook het metselwerk of de kolommen onder de uiteinden, en soms de fundering daaronder.

Hier zit een verschil dat vaak verkeerd wordt uitgelegd. Losstaand is het wijzigen van de draagconstructie van je huis vergunningplichtig voor de technische bouwactiviteit. Een woning is een bouwwerk met een dak en hoger dan 5 meter, en valt daarmee onder artikel 2.25 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Artikel 2.27 lid 1 onder b maakt verbouwen alleen vergunningvrij als onder meer "de draagconstructie" niet wijzigt, en bij een doorbraak wijzigt die juist wel. IPLO geeft het weghalen van een draagmuur als voorbeeld van een vergunningplichtige verbouwing, en merkt erbij op dat een melding hier geen alternatief is, omdat verbouw (nog) niet onder gevolgklasse 1 valt.

Maar is de doorbraak onderdeel van een aanbouw die zelf vergunningvrij is, dan is de doorbraak dat ook. IPLO schrijft: "En constructieve wijziging als onderdeel van het vergunningvrije bijbehorende bouwwerk is ook vergunningvrij. Denk aan een doorbraak bij een aanbouw." Vergunningvrij betekent niet vrij van regels: de constructie moet voldoen aan de eisen van het Bbl, en daar is een constructieberekening voor nodig. Of jouw aanbouw vergunningvrij is, lees je op de pagina aanbouw laten bouwen en bij Eerlijke Bouw.

Staal verliest bij hoge temperatuur snel zijn sterkte. Het Bbl stelt in artikel 4.17 eisen aan hoe lang een constructie bij brand niet mag bezwijken; voor een woonfunctie waarin geen verblijfsgebied hoger ligt dan 7 meter is dat 60 minuten, met onder voorwaarden 30 minuten minder. Die eis gaat over brand in een ander brandcompartiment. Of een ligger in een grondgebonden eengezinswoning brandwerend bekleed moet worden, hangt daarom af van de situatie en is een vraag voor de constructeur.

Moet hij bekleed worden, dan gebeurt dat met geteste brandwerende platen, drie- of vierzijdig, in een systeem waarvan de brandwerendheid is aangetoond. Een laagje gewoon gipsplaat is volgens leveranciers van draagbalken "zonder juiste systeemonderbouwing (…) geen veilige aanname".

Bij elke uitbouw met doorbraak laten we de ligger, de opleggingen en zo nodig kolommen berekenen door een constructeur. De berekening en de tekening krijg je bij de oplevering, samen met de andere documenten van je aanbouw. De doorbraak plannen we na het wind- en waterdicht maken van de aanbouw, en je weet vooraf op welke dag de gevel open gaat.